بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ 2 وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ 1

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَاۤ اَوْكِلاَ هُمَا فَلاَ تَقُلْ لَهُماَ اُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلاً كَرِيمًا - وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِى صَغِيرًا - رَبُّكُمْ اَعْلَمُ بِمَا فِى نُفُوسِكُمْ اِنْ تَكُونُوا صَالِحِينَ فَاِنَّهُ كَانَ لِْلاَوَّابِينَ غَفُورًا

            Ey ew xafilê ku di mala wî de dêyeke wî yan jî babekî wî ê extîyar, yan jî xizmekî wî yan jî birayekî wî yê îmanê yê belengaz yan jî nexweş heyî! Bala xwe bide vê ayeta kerîme, lê binêre! Belê di ayetekê da, di pênc awayên cihê cihê da bo dê û babên extîyar şefqetê celb dike. Erê di dinyayê de heqîqeta herî rûmet-bilind şefqeta dê û baban ya di hemberî zarokên wan de ye. Û huqûqa herî bilind jî ewe ku di hemberî wê şefqeta wan de qedr û qîmeta wan were girtin. Çimkî ewana jiyanên xwe bi lezeteke heta tu bibêjî zêde gorî jiyana zarokên xwe dikin û (ji wan re) serf dikin. Nexwe madem wusa ye, pêwîst e her zaroka ku ji mirovayîyê derneketî û ne bûyî mîna cinawiran, ji wan dostên giramîdar (muhterem), sadiq û fîdekar re rêzeke xalis bigre, xizmeteke jidil bike, razîbûna wan bidest bixe û dilê wan xweş ke. Mam û met bab;  xalet û xal dê tên hesabê.

            Vaye, ku heyîna van extîyarên bimbarik li yekî giran were û mirina wan bixwaze.. ev çi bêwijdanîyeke û çi adîtîyek e; vêya zanibe û hiştar be. Belê tu mirina wan ew kesên ku jiyana xwe bo jiyana te fîda kirî, bixwazî.. zanibe eva hanê zulmeke çi qas kirêt e, çi bêwijdanîyek e.

            Ey ew mirovê ku mubtelayê derdê debarê bûyî! Zanibe ku  stûna bereketa di mala te de û wesîleya rehmetê û def’kera karesatan ew xizmê te yê extîyar û kor yê di mala te de ye, ku (heyîna wî) li te giran tê. Zinhar mebêje: “Destê min teng e, ez nikarim debara xwe bikim.” Çimki eger ne ji ber wê bereketa ku seba xatirê wan tê baya, helbet dê desttengîya te zêdetir baya. Vê rastiya hanê ji min bawer ke. Ez gelik dêlîlên vê yên mîsoger dizanim û dikarim bi te jî bidim bawerkirin. Bes ji ber ku dirêj nebe ez kurt dikim. Bila yeqîna te bi vê gotina min were. Ez sond dixwim ku ev heqîqet tam mîsoger e; heta nefsa min û şeytanê min jî di hemberî vê çendê de teslîm bûne. Ev heqîqeta ku rika nefsa min şikandî û şeytanê min dayî sekinandin, divê yeqînê bide te jî.

            Belê, ew Xaliqê Zûl-Celalê ku bi şahdebûna gerdûnê gelik Rehman û Rehîm û Letîf û Kerîm e; wek çawa dema zarokê dişîne dinyayê, li pey wan re bi awayekî gelik letîf rizqê wan jî dişîne û ji henîfeya (muslix) memikan dirijîne devê wan de; (eynenwelê) rizqê wan extîyarên ku bûne mîna zarokan, heta ji zarokan jî zêdetir layiqî dilovanîyê ne û muhtacî şefqetêne jî di awayê bereketê de dişîne. Debara wana nake barê van mirovên temaker û bexîl.

اِنَّ اللهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُوالْقُوَّةِ الْمَتِينُ 
1
وَكَاَيِّنْ مِنْ دَاۤبَّةٍ لاَ تَحْمِلُ رِزْقَهَاۤ اَللهُ يَرْزُقُهَا وَاِيَّاكُمْ

Heqîqeta ku ev ayetana îfade dike.. aferîdeyên cur be cur yên hemû candaran bi zimanê hal diqêrin û vê heqîqeta kerîm dixwînin. Heta ne ku xizmên extîyar tenê, ya rast, rizqê hin aferîdeyên mîna pisîkan ku bûna havalê mirovan û rizqê wan jî di nav rizqê mirovan de tê şiyandin jî, di awayê bereketê de tê.

            Ev mînaka hanê ku min bixwe dîtîye vêya piştrast dike:

            Dostên min yên nêzî min dizanin ku berî niho du-sê salan her roj nîv nan (nanê wî gundî biçûk bûn) tayîna min hebû ku pirî caran têra min nedikiri. Paşê çar pisîk bûne mêhvanê min. Ew tayîna min hem têra min kir hem jî têra wan kir; gelik caran zêde jî dima. Vaye ev ewşa hanê gelik hate dubarekirin ku hetanî ji min re yeqîn çêbû ku ez ji bereketa pisîkan sûdê werdigirm. Ez bi awayekî qet’î vêya îlan dikim ku; ewana ji min re ne bûne bar, hem ne ku ewana di bin mineta min de ne, ez di bin mineta wan de me.

            Ey însan! Madem ajaleke ku di sûretê cinawirê de ye, dema li mala mirovan bû mêhvan dibe sedema bereketê; eynen welê jî.. di nav aferîdeyan de yê herî birûmet mirov e; di nav mirovan de yê herî mûkemel ehlê îmanê ye; di nav ehlê îmanê de yên herî zêde layiqê rêz û dilovanîyê extîyarên nexweş in; di nav extîyarên nexweş de yên herî layiq û musteheqê şefqet û xizmet û  hezjêkirinê ne xizm in; di nav xizman de dostê herî heqîqî û hezkirê (muhib) herî sadiq dê û bab in.. eger ev dê û bab di rewşa xwe ya extîyarîyê de di malekê de bin çi qeder dibin sedema bereket û rehmetê ne. (herweha) li gorî raza “وْلاَ الشُّيُوخُ الرُّكَّعُ لَصُبَّ عَلَيْكُمُ الْبَلاَۤءُ صَبًّ1 ” –eger extîyarên we yên piştqof nebana, dê mîna lehîyê bela li ser we da birijana” çi qeder sedema def’a belayan e tu qiyas bike.

            Vaye, ey însan! Hişê xwe bîne serê xwe; eger tu nemirî tu dê extîyar bibî. Li gorî raza “اَلْجَزَاۤءُ مِنْ جِنْسِ الْعَمَلِeger tu ji dê û babê xwe re rêzê negirî, zarokên te jî dê bo te xizmetê nekin. Eger tu ji axreta xwe hez dikî, vaye bo te gencîneyeke girîng, ji wan re xizmetê bike, dilxweşiya wan bidest bixe. Eger tu ji dinyayê hez dikî, dîsa wana dilxweş bike ku seba xatira wan jiyana te di rehetîyê de û rizqê te jî bibereket derbas bibe. An na, eger tu ji wan dilgiran/aciz bibî, mirina wan bixwazî û dilê wan yê nazik û ‘zû xemgîn dibe’ bişikênî tu dê wê demê mezherê raza “خَسِرَ الدُّنْيَا وَاْلآخِرَةَ ” . Eger tu rehmeta Rehman bixwazî, rehmetê li wan emanetên Rehman yên di mala te de ne, bike.

Bi navê Mustefa Çawûç zatekî dostê min hebû. Min didît ku ew di dîn û dinyaya xwe de serkeftî ye; min raza wê nedizanîya. Paşê min zanî ku sedema serkeftina wî zatî ewe ku  ewî mafê dê û babê xwe yên extîyar fêm kirîye û li gorî wê tevgerîya ye; ji ber xatirê wan rehet û rehmet dîtîye; axreta xwe jî înşalleh ava kiriye. Heçî kesê bixwaze bextewar be divê bişibe wî.

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى مَنْ قاَلَ : «اَلْجَنَّةُ تَحْتَ اَقْدَامِ اْلاُمَّهَاتِ» وَعَلٰۤى اٰلِهِ وَصَحْبِهِ اَجْمَعِينَ1 

سُبْحَانَكَ لاَعِلْمَ لَنَاۤ اِلاَّ مَاعَلَّمْتَنَاۤ اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

ji tirkî bo Kurdî

Abdulkadîr Bîngol

 (Türkçesi)

Yirmibirinci Mektub

بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ

 بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَا اَوْ كِلاَهُمَا فَلاَ تَقُلْ لَهُمَا اُفّ ٍوَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلاً كَرِيمًا وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِى صَغِيرًا *رَبُّكُمْ اَعْلَمُ ِبمَا فِى نُفُوسِكُمْ اِنْ تَكُونُوا صَالِحِينَ فَاِنَّهُ كَانَ ِلْلاَوَّابِينَ غَفُورًا*

  Ey hanesinde ihtiyar bir valide veya pederi veya akrabasından veya îman kardeşlerinden bir amel-mânde veya âciz, alîl bir şahıs bulunan gafil!. Şu âyet-i kerimeye dikkat et bak: Nasılki bir âyette, beş tabaka ayrı ayrı surette ihtiyar valideyne şefkati celbediyor. Evet dünyada en yüksek hakikat, peder ve validelerin evlâdlarına karşı şefkatleridir. Ve en âlî hukuk dahi, onların o şefkatlerine mukabil hürmet haklarıdır. Çünki onlar, hayatlarını kemâl-i lezzetle evlâdlarının hayatı için feda edip sarfediyorlar. Öyle ise, insaniyeti sukut etmemiş ve canavara inkılab etmemiş herbir veled; o muhterem, sâdık, fedakâr dostlara hâlisane hürmet ve samimane hizmet ve rızalarını tahsil ve kalblerini hoşnud etmektir. Amca ve hala, peder hükmündedir; teyze ve dayı, ana hükmündedir.

  İşte o mübarek ihtiyarların vücudlarını istiskal edip ölümlerini arzu etmek, ne kadar vicdansızlık ve ne kadar alçaklıktır bil, ayıl! Evet hayatını senin hayatına feda edenin zeval-i hayatını arzu etmek, ne kadar çirkin bir zulüm, bir vicdansızlık olduğunu anla!

sh: » (M: 278)

  Ey derd-i maîşetle mübtelâ olan insan! Bil ki senin hanendeki bereket direği ve rahmet vesilesi ve musibet dâfiası, hanendeki o istiskal ettiğin ihtiyar veya kör akrabandır. Sakın deme: "Maişetim dardır, idare edemiyorum." Çünki onların yüzünden gelen bereket olmasaydı, elbette senin dîk-ı maişetin daha ziyade olacaktı. Bu hakikatı benden inan. Bunun çok kat'î delillerini biliyorum, seni de inandırabilirim. Fakat uzun gitmemek için kısa kesiyorum. Şu sözüme kanaat et. Kasem ederim şu hakikat gayet kat'îdir, hattâ nefis ve şeytanım dahi buna karşı teslim olmuşlar. Nefsimin inadını kıran ve şeytanımı susturan bir hakikat, sana kanaat vermeli. Evet kâinatın şehadetiyle, nihayet derecede Rahman, Rahîm ve Latif ve Kerim olan Hâlık-ı Zülcelali Vel'ikram, çocukları dünyaya gönderdiği vakit, arkalarından rızıklarını gayet latif bir surette gönderip ve memeler musluğundan ağızlarına akıttığı gibi; çocuk hükmüne gelen ve çocuklardan daha ziyade merhamete lâyık ve şefkate muhtaç olan ihtiyarların rızıklarını dahi, bereket suretinde gönderir. Onların iaşelerini, tama'kâr ve bahil insanlara yükletmez.

 اِنَّ اللّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ اْلمَتِينُ *وَكَاَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لاَ َتحْمِلُ رِزْقَهَا اَللّهُ يَرْزُقُهَا وَاِيَّاكُمْ

âyetlerinin ifade ettikleri hakikatı, bütün zîhayatın enva'-ı mahlûkları lisan-ı hal ile bağırıp, o hakikat-ı kerîmaneyi söylüyorlar. Hattâ değil yalnız ihtiyar akraba, belki insanlara arkadaş verilen ve rızıkları insanların rızıkları içinde gönderilen kedi gibi bazı mahlukların rızıkları dahi, bereket suretinde geliyor. Bunu teyid eden ve kendim gördüğüm bir misal: Benim yakın dostlarım bilirler ki; iki-üç sene evvel hergün yarım ekmek, -o köyün ekmeği küçük idi- muayyen bir tayınım vardı ki, çok defa bana kâfi gelmiyordu. Sonra dört kedi bana misafir geldiler. O aynı tayınım hem bana, hem onlara kâfi geldi. Çok kerre de fazla kalırdı.

  İşte şu hal o derece tekerrür edip bana kanaat verdi ki, ben kedilerin bereketinden istifade ediyordum. Kat'î bir surette ilân ediyorum: Onlar bana bâr değil; hem onlar benden değil, ben onlardan minnet alırdım.

  Ey insan! Mâdem canavar suretinde bir hayvan, insanların hanesine misafir geldiği vakit berekete medar oluyor; öyle ise

sh: » (M: 279)

mahlûkatın en mükerremi olan insan ve insanların en mükemmeli olan ehl-i îman ve ehl-i îmanın en ziyade hürmet ve merhamete şâyan aceze, alîl ihtiyareler ve alîl ihtiyarların içinde şefkat ve hizmet ve muhabbete en ziyade lâyık ve müstehak bulunan akrabalar ve akrabaların içinde dahi en hakikî dost ve en sâdık muhib olan peder ve valide, ihtiyarlık halinde bir hanede bulunsa, ne derece vesile-i bereket ve vasıta-i rahmet ve لَوْلاَ الشُّيُوخُ الرُّكَّعُ لَصُبَّ عَلَيْكُمُ الْبَلاَءُ صَبّاً sırrıyla, yani: "Beli bükülmüş ihtiyarlarınız olmasa idi, belalar sel gibi üstünüze dökülecekti." Ne derece sebeb-i def'-i musibet olduklarını sen kıyas eyle.

  İşte ey insan! Aklını başına al. Eğer sen ölmezsen, ihtiyar olacaksın. اَلْجَزَاءُ مِنْ جِنْسِ الْعَمَلِ sırrıyla, sen valideynine hürmet etmezsen, senin evlâdın dahi sana hizmet etmeyecektir. Eğer âhiretini seversen, işte sana mühim bir define; onlara hizmet et, rızalarını tahsil eyle. Eğer dünyayı seversen, yine onları memnun et ki, onların yüzünden hayatın rahatlı ve rızkın bereketli geçsin. Yoksa onları istiskal etmek, ölümlerini temenni etmek ve onların nazik ve seri-üt teessür kalblerini rencide etmek ile خَسِرَ الدُّنْيَا وَ اْلآخِرَةَ sırrına mazhar olursun. Eğer rahmet-i Rahman istersen, o Rahman'ın vedialarına ve senin hanendeki emanetlerine rahmet et.

  Âhiret kardeşlerimden Mustafa Çavuş isminde bir zât vardı. Dininde, dünyasında muvaffakıyetli görüyordum. Sırrını bilmezdim. Sonra anladım ki, o muvaffakıyetin sebebi: O zât ise, ihtiyar peder ve validelerinin haklarını anlamış ve o hukuka tam riayet etmiş ve onların yüzünden rahat ve rahmet bulmuş. İnşâallah âhiretini de tamir etmiş. Bahtiyar olmak isteyen ona benzemeli.

اَللّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَى مَنْ قَالَ اَلْجَنَّةُ تَحْتَ اَقْدَامِ اْلاُمَّهَاتِ وَ عَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ اَجْمَعِينَ

سُبْحَانَكَ لاَ عِلْمَ لَنَا اِلاَّ مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ